بحران هویت مهم ترین دغدغه دختران نسل جدید
موزیک خوان: پژوهشگر حوزه زن و خانواده باور دارد بحران هویت، مهم ترین مسئله دختران نسل جدید است و خیلی از چالش های آنان از این مساله ریشه می گیرد.
خبرگزاری مهر، گروه جامعه:
دغدغه های دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله در سالهای اخیر دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. تغییر الگوهای مرجع، گسترش فضای مجازی و تحولات فرهنگی همچون مطالبی است که کارشناسان از آنها به عنوان عوامل اثرگذار بر سبک زندگی و اولویت های نسل جدید یاد می کنند. در همین جهت با اعظم شیری، دانشجوی دکتری مطالعات زنان گرایش حقوق زن در اسلام، پژوهشگر حوزه زن و خانواده گفتگو کردیم.
اگر بخواهید دغدغه های دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله را اولویت بندی کنید، سه مورد نخست چه خواهند بود؟
شیری: دغدغه ها متفاوت می باشد و نمی توان یک نسخه واحد برای همه دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله ارائه نمود. بخشی از دغدغه ها را باید به شکل کلی دید و قسمتی دیگر را متناسب با شرایط منطقه ای، قومی و قبیله ای بررسی کرد. شرایط مختلف بطور قطع در تغییر اولویت ها و دغدغه های دختران تاثیر گذار است.
اگر بخواهیم باتوجه به ارتباطی که با دانشجوها و نوجوان ها داریم، به مهم ترین دغدغه اینروزها اشاره نماییم، شاید بتوان از تغییر شخصیت یا به تعبیر دقیق تر، نداشتن الگوی واحد و منسجم نام برد.
در گذشته دختران الگوهای ثابتی داشتند؛ مادر، عمه، خاله، زن عمو، زن دایی و بانوانی که در اطرافشان بودند، الگوهای مرجع آنها محسوب می شدند. حتی سلبریتی هایی که می دیدند نیز تقریباً دغدغه های مشترکی داشتند و همه به سوی یک آرمان حرکت می کردند، اما امروز به لطف رسانه ها این مورد ضریب خیلی بالایی پیدا کرده است.
امروز این پیام منتقل می شود که لازم نیست شبیه کسی باشید یا خودتان را به جایگاه فرد دیگری برسانید؛ بلکه خودتان می توانید یک مرجع و الگو برای دیگران باشید. همین سیالیت و نبود مرجعی که بتواند این وضعیت را سامان دهد، یکی از مسایل اصلی دختران و نوجوانان امروز است. بدین سبب اولین مسئله را باید نبود یا سیالیت الگوهای مرجع دانست. دومین مسئله، حضور فضای مجازی در زندگی است. فضای مجازی خیلی از معادلات را تغییر داده است.
در گذشته خیلی از امکانات و سبک های زندگی در اختیار گروههای خاصی بود و همه به آنها دسترسی نداشتند، اما امروز رسانه این تصویر را بازنمایی می کند که دیگر چیزی به نام حریم خصوصی وجود ندارد. امروز دختری که در پایین ترین سطح اقتصادی یا در نقطه ای دور از امکانات زندگی می کند، آرزوهای خویش را بر مبنای سبک زندگی فردی در نقطه ای دیگر شکل می دهد. همین مسئله تأثیر عمیقی بر ذهن و سبک زندگی او گذاشته است. به همین دلیل، حضور عمیق و آمیختگی فضای مجازی با واقعیت زندگی، دومین مسئله مهم دختران امروز به حساب می آید.
سومین مسئله، ضعف مهارت های فردی و اجتماعی است. دختران امروز در خیلی از زمینه ها همچون خودشناسی، حل مسئله، کنترل هیجان، مهارت های ارتباطی، همسرداری، مادری و سایر مهارت های زندگی، آموزش کافی دریافت نکرده اند. گویی فرایند جامعه پذیری و تبدیل شدن به یک شهروند مسئول و یک انسان توانمند، آن گونه که باید، در آنها شکل نگرفته است.
وقتی با گروههای مختلف دختران صحبت می نماییم، به وضوح می بینیم که خیلی از آنها متناسب با سن خود برای پذیرش مسئولیت های مختلف آماده نیستند و درک درستی از خیلی از مسایل ندارند. شاید این موارد به تنهایی کلان مسئله نباشند، اما ریشه خیلی از دغدغه های امروز دختران را می سازند و سایر مسایل نیز تحت تأثیر همین عوامل قرار می گیرند
آیا این دغدغه ها در مقایسه با یک دهه گذشته تغییر کرده اند؟
شیری: بطور قطع دغدغه ها متفاوت شده اند. در گذشته دختران ما بدنبال مسایل دیگری بودند و اولویت هایشان چیزهای دیگری بود. اگر به ۱۰ سال قبل برگردیم، هنوز مادری و همسری در اولویت دغدغه های خیلی از دختران قرار داشت، اما امروز این اولویت ها تغییر یافته است.
امروز بالاتر از هر چیز، خود فرد، آرزوها، اشتیاق ها و خواسته های شخصی او اهمیت پیدا کرده است. فردگرایی مطلق بالاتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته و زمانی که اخلاق و خیلی از روابط اجتماعی تحت تأثیر مبانی لیبرالی و نگاه مبتنی بر سود و منفعت قرار می گیرد، طبیعی است که سبک تصمیم گیری افراد نیز تغییر کند.
امروز خیلی از دختران حتی در رابطه با ازدواج نیز با همین نگاه تصمیم می گیرند و این پرسش را از خود می پرسند که آیا این ازدواج به سود من است یا به ضررم؟ این نگاه نسبت به گذشته تفاوت قابل توجهی پیدا کرده است؛ بخصوص با ظهور فضای مجازی، تأثیر مستقیم آن بر زندگی روزمره و در دسترس بودن دائمی آن، این تفاوت ها پررنگ تر شده است.
البته این به مفهوم آن نیست که دغدغه های گذشته از بین رفته اند؛ آنها بازهم وجود دارند، اما مسایل کلان تری نیز به آنها اضافه شده است. ما در علوم اجتماعی مفهومی به نام «درهم تنیدگی مسائل» داریم؛ یعنی مسایل آن قدر به یکدیگر گره خورده اند که مانند یک کلاف پیچیده شده اند. این درهم تنیدگی از سالهای گذشته شروع شده و هر سال، هر دهه، هر شرایط اجتماعی و هر موقعیت جدید، جنس این دغدغه ها را تغییر داده و آنها را متفاوت تر کرده است.
شاید مهم ترین تغییری که بتوان به آن اشاره نمود، این باشد که انسان گذشته خویش را مکلف می دانست؛ خویش را بنده خدا و مخلوق خدا می دید و تلاش می کرد تکلیفش را انجام دهد، اما امروز بالاتر از آنکه به تکلیف بیندیشد، خویش را صاحب حق می داند. امروز افراد بیشتر بدنبال حق خود از خانواده، جامعه، همسر و دیگران هستند و این تغییر، ریشه در تحول مبانی معرفتی، ارزشی و هنجارهای اخلاقی جامعه دارد.
تغییر در این مبانی و سیال شدن آنها، بطور طبیعی جهان امروز را نیز دستخوش تغییر یافته است. در گذشته میان شهر های بزرگ و کوچک تفاوت های زیادی وجود داشت و افراد به طور عمده سبک زندگی مشابهی داشتند، اما امروز رسانه ها و فضای مجازی این فاصله ها را از میان برداشته اند. امروز هر فرد می داند یک سلبریتی خارجی چه طور زندگی می کند، چه می پوشد، چه می خورد و چه سبک زندگی ای دارد. حتی در رابطه با سلبریتی های داخلی و اشخاصی که در فضای مجازی مشهور شده اند نیز همین وضعیت وجود دارد. فضای مجازی حدودا چیزی را خصوصی باقی نگذاشته و همین مسئله بر ایجاد خواسته ها، انتظارات و دغدغه های نسل جدید تأثیر جدی گذاشته است.
تفاوت دغدغه های دختران در شهر های بزرگ و مناطق کوچک تر را به چه صورت می بینید؟
شیری: اگر بخواهیم دختران تهران را با دختران شهرهایی مانند قم مقایسه نماییم، ممکنست در ظاهر تفاوت هایی دیده شود، اما وقتی به لایه های زیرین و عمق مسئله نگاه می نماییم، می بینیم که این دغدغه ها در خیلی از موارد با یکدیگر تلاقی دارند.
شاید صورت مسئله متفاوت باشد، اما بنیان و ریشه آنها یکی است. بعنوان مثال، ممکنست مسئله پوشش در تهران بشکلی باشد که در بعضی شهرستان ها، به سبب شرایط اجتماعی، هنوز امکان بروز آن وجود نداشته باشد، اما این به مفهوم تفاوت در ذهنیت دختران نیست. اگر با همان دختر ۲۰ تا ۳۰ ساله در یک شهرستان گفتگو نماییم، خواهیم دید که الزاماً با هنجارهای فرهنگی حاکم بر محیط زندگی خود همسو نیست و ممکنست تمایل داشته باشد سبک زندگی متفاوتی را تجربه کند.
بنابراین شاید ظاهر و صورت مسئله متفاوت باشد، اما در عمق، خیلی از این مسایل با یکدیگر اشتراک دارند و ریشه های مشترکی را دنبال می کنند. البته نباید این نکته را فراموش کرد که دغدغه ها از شهری به شهر دیگر، از فرهنگی به فرهنگ دیگر و از منطقه ای به منطقه دیگر می تواند متفاوت باشد.
قطعاً دغدغه های دخترانی که هنوز در ساختارهای قبیله ای زندگی می کنند، با دغدغه های دختری که در تهران زندگی می کند، یکسان نیست. در تهران، نظارت خانوادگی کمتر، فضای اجتماعی بازتر و روابط متفاوت تر است، اما در خیلی از شهرستان ها هنوز نظارت های خانوادگی، قومی و فامیلی وجود دارد و همین مساله جنس مسایل و دغدغه ها را تغییر می دهد.
آنچه امروز میان خیلی از دختران و نوجوانان، فارغ از محل زندگی آنها، مشترک شده، نتیجه جهانی شدن و گسترش رسانه هاست. رسانه ها سبب شده اند افراد از خصوصی ترین بخش های زندگی یکدیگر نیز باخبر شوند و همین مساله در ایجاد خواسته ها، انتظارات و دغدغه های نسل جدید تأثیر جدی گذاشته است. بنابراین، شاید ظاهر مسایل در شهر های مختلف متفاوت باشد، اما بخش زیادی از آنها مخرج مشترک دارند و ریشه های مشترکی را دنبال می کنند؛ هرچند فرهنگ، جغرافیا، ساختار خانواده و شرایط اجتماعی هر منطقه بازهم در ایجاد نوع و شدت این دغدغه ها نقش مهمی ایفا می کند.
اگر سیاست گذاران بخواهند تنها یک مسئله را برای بهبود وضعیت دختران جوان در اولویت قرار دهند، از نظر شما آن مسئله چیست و چرا؟
شیری: از دید من، اساساً این سؤال از این جهت که بخواهد تنها یک مسئله را به عنوان چاره ارائه کند، محل تأمل است؛ برای اینکه مسایل اجتماعی تک علتی نیستند. هر مشکلی که در جامعه وجود دارد، حاصل مجموعه ای از عوامل است و نمی توان آنرا تنها با یک علت یا یک راهکار برطرف کرد.
امروز با مسایل پیچیده، درهم تنیده و کلاف وار مواجه هستیم. برای حل هر مسئله اجتماعی، ابتدا باید مجموعه علل آنرا شناسایی کرد و سپس برای هر یک از آنها برنامه داشت. اگر این اتفاق نیفتد، مسئله به شکل ریشه ای حل نخواهد شد. در سالهای گذشته نیز بارها شاهد بوده ایم که برای حل یک مسئله، قانونی تصویب شده یا سیاستی به اجرا درآمده است تا بخشی از حواشی آن کاهش پیدا کند، اما بعد از مدتی مشخص شده که همان راهکار، مسایل جدیدی به وجود آورده و باردیگر احتیاج به قانون یا سیاست دیگری احساس شده است.
این تجربه نشان داده است که مسایل اجتماعی را نمی توان با یک علت یا یک اقدام واحد حل کرد و لازم است مجموعه ای از اقدامات هماهنگ در کنار یکدیگر قرار گیرند. با این وجود، اگر قرار باشد نقطه ای را انتخاب نماییم که سیاست گذار بتواند با اطمینان بیشتری روی آن سرمایه گذاری کند و از آنجا اصلاح را شروع کند، به عقیده من آن نقطه «هویت» است.
هویت زن، هویت دختر و هویت مادر؛ یعنی تصویری که دختران امروز از خود دارند و خودپنداره ای که نسبت به جایگاه و نقش خود در زندگی پیدا می کنند. اگر بتوانیم این مسئله را بر مبنای ارزش ها، هنجارها و مبانی فکری و اعتقادی متناسب با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی به درستی تبیین نماییم، بخش قابل توجهی از مسایل نیز کم کم اصلاح خواهد شد.
البته این اتفاق یک شبه رخ نمی دهد. نمی توان انتظار داشت فردی که ۲۰ سال با یک نظام فکری و هویتی رشد کرده است، ناگهان مسیر خویش را تغییر دهد. ایجاد هویت، فرآیندی زمان بر است که باید از همان سالهای نخست زندگی شروع شود. در این راه، خانواده، نظام آموزشی، مدرسه، دانشگاه، رسانه و سایر نهادهای فرهنگی و اجتماعی باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند و هر یک نقش خویش را در تربیت و ایجاد هویت دختران ایفا کنند. اگر این مسئله به درستی مورد توجه قرار گیرد و هویت دختران بر پایه باورها، ارزش ها و فرهنگ غنی ایرانی ـ اسلامی تقویت شود، بخش مهمی از بار لطمه ها و چالش های اجتماعی حوزه زنان نیز کاهش خواهد یافت و خیلی از مسائل، مسیر حل شدن را پیدا خواهند کرد.
این مطلب موزیک خوان را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب