واکاوی زبان بصری آثار عاشورایی علی بحرینی وقتی زمین به آسمان می رسد

به گزارش موزیک خوان به نقل از مهر، هنر در رویارویی با مضامین آئینی، خصوصاً در مقوله ای چون عاشورا، فراتر از یک ابزار برای «زیبایی» است؛ هنر در اینجا بعنوان یک واسطه میان ماده و معنا، یا میان دنیای محسوس و دنیای قدسی عمل می کند. ورود یک موضوع آئینی به عرصه هنر سبب می شود موضوع از یک «روایت تاریخی» به یک «تجربه زیسته و عاطفی» تبدیل گردد. هنرمند با نگاه شخصی خود، لایه های جدیدی از معنا را به مراسم اضافه می کند. بطورمثال امکان دارد در یک تابلوی نقاشی، بر جنبه «تنهایی» امام حسین مقابل السلام تاکید کند تا مخاطب را به تفکر درباره ی «تنهایی در راه حقیقت» وا دارد.

از جمله هنرمندان نقاشی که توانسته با روشهای فنی مدرن نقاشی، جانی تازه به مضامین سنتی و مذهبی بدهد و آثارش هم برای خواص هنر و هم برای عموم مردم جذابیت داشته باشد، علی بحرینی است که با مرور برخی آثار عاشورایی او، تحلیلی کوتاه بر آثارش نیز خواهیم داشت.

علی بحرینی هنرمند نقاش بوشهری یکی از چهره های شناخته شده در نقاشی آئینی و مذهبی ایران است. آثار او دارای خاصیت های شاخصی است که او را در بین نقاشان معاصر متمایز می کند. بحرینی از سبک های مختلف برای بیان مفاهیم خود استفاده می نماید. سبک او اغلب ترکیبی از هنر واقع گرایانه (رئالیسم) و هنر اصیل ایرانی (نگارگری) است تا آثاری خلق کند که هم برای مخاطب امروز قابل درک باشد و هم اصالت ایرانی داشته باشد.

در خیلی از مجموعه هایش مانند «رستاخیز»، او از قلم زنی های آزاد به سبک امپرسیونیستی برای ایجاد حس حرکت و شور و از رویکرد اکسپرسیونیستی برای انتقال شدت عواطف و احساسات بهره می برد. البته، تمرکز اصلی بحرینی بر بازنمایی وقایع تاریخ اسلام، خصوصاً واقعه عاشورا و زندگی دوده (ع) است. او برعکس برخی هنرمندان که تک اثر خلق می کنند، به شیوه مجموعه نگاری کار می کند.

یکی از جدی ترین خاصیت های کار او، مطالعه عمیق روی مقاتل و کتب تاریخی معتبر پیش از آغاز نقاشی است. بحرینی تلاش می کند هر تابلو مصداق یک روایت مستند باشد و فقط بر پایه تخیلات شخصی پیش نرود تا اثرش بعنوان یک سند بصری قابل اتکا باشد. در نقاشی های وی مرز میان واقعیت فیزیکی و فضای ملکوتی برداشته می شود. او از «خیال» برای بیان عظمت شخصیت های مذهبی استفاده می کند؛ بطوریکه در آثارش ردی از زمین و هوایی آسمانی با هم ادغام شده اند تا مقام قدسی شخصیت ها حفظ شود.

بحرینی برای نزدیک شدن به ذهن مخاطب و انتقال سریع تر حس، جزییات اضافی محیطی را حذف می کند و به اصل موضوع و «احساس» حاکم بر صحنه می پردازد. این کار موجب می شود مخاطب به سرعت با هسته مرکزی واقعه (مانند عطش، تنهایی یا شجاعت) ارتباط برقرار کند.

نمادپردازی با رنگ زبانی نمادین برای انتقال مفاهیم

علی بحرینی در آثارش، رنگ را نه فقط بعنوان یک ابزار زیبایی شناختی، بلکه بعنوان یک زبان نمادین و ابزاری برای انتقال مفاهیم عرفانی و آئینی به کار می گیرد. وی در مقام یک نقاش آئینی، تلاش می کند تا تجربیات معنوی و عواطف عمیق در رابطه با واقعه کربلا و مفاهیم شهادت را بوسیله تضادها و هارمونی های رنگی به مخاطب منتقل کند.

در ادامه به تحلیل کوتاهی بر نمادپردازی رنگ در آثار او می پردازیم؛ «رنگ قرمز» نماد شهادت است. قرمز در آثار بحرینی، محوریت دارد. این رنگ فقط بازنمایی خون نیست، بلکه نمادی از فداکاری و ایثار و بیان کننده اوجِ بخشودگی و تسلیم در مقابل اراده الهی است. رنگ قرمز همچنین، تداعی کننده شور عاشورایی و حرکتی است که از خاک خاکستری و بی روح به طرف حقیقت حرکت می کند.

رنگ سیاه در آثار او به طور معمول در تقابل با نور قرار می گیرد و بازتابی از اندوه ابدی و فضای ماتم زده حاکم بر فضای آئینی است. از جانب دیگر، در خیلی از آثار او، سیاهی نماد دنیای مادی، جهل و ظلمی است که در مقابل آن، نور حقیقت (که به طور معمول با رنگ های روشن تر یا طلایی نمود دارد) می درخشد.

می توان اظهار داشت که استفاده از طیف های طلایی و زرد درخشان در آثار او، جنبه ای متافیزیکی دارد. رنگ طلایی، نماد جلال و جمال خداوند و مقام معنوی اولیای الهی است؛ در صورتیکه قرمز نماد رنج است، طلایی نماد پاداش ابدی و پیروزی معنوی شهداست. این رنگ پل ارتباطی میان زمین (رنج) و آسمان (سعادت) است.

رنگ سبز که نماد ولایت و آرامش است، در آثار او بعنوان رنگی مکمل عمل می کند که یادآور خاندان پیامبر (ع) و نمادی از بهشت و صلح است و در بین تضاد شدید قرمز و سیاه، رنگ سبز بعنوان عنصری آرام بخش عمل می کند تا تعادلی میان خشم، رنج و آرامش و معنویت ایجاد نماید.

همچنین، استفاده از رنگ های سرد در پس زمینه برای برجسته کردن سوژه های گرم (مانند چهره ها یا نمادهای شهادت) موجب می شود مخاطب احساس کند که حقیقت در بین تاریکی و سردی جهان، می درخشد. او رنگ را از حالت توصیفی خارج کرده و به حالت تعبیری درآورده است تا مخاطب را از مشاهده سطح اثر به تجربه درونی و شهودی هدایت کند.

علی بحرینی را می توان هنرمندی دانست که توانسته با روشهای فنی مدرن نقاشی، جانی تازه به مضامین سنتی و مذهبی بدهد و آثارش هم برای مخاطبان حرفه ای و هم برای عموم مردم جذابیت داشته باشد.